Dorpsommetje en wandeling Termunten – Punt van Reide

Deze wandeling die begint bij de kerk van Termunten geeft ons een indruk van de historie en het huidige gezicht van een omgeving die zijn bestaansrecht heeft bewezen en dit steeds weer doet. Men kan het dorpsommetje van 3 km. door Termunten en Termunterzijl gaan lopen of men kan iets verder van de kerk naar de Punt van Reide en via Dallingeweer terug naar de kerk, zo’n 8 km. Natuurlijk kan men ook beide achter elkaar gaan lopen.

De kerk van Termunten is het hoogste punt van de hele omgeving, en een baken die je vanaf zee van verre kunt zien. Het is de moeite waard een van de medewerkers te vragen de toren en de gewelven te bezichtigen.

De kerk staat op een stuwwal van de oude AE, ook wel Munte genoemd, Muntendam en Termunten danken hun naam aan dit riviertje door het veen, nu rest er een kanaaltje het “Ol Daipke”. Eens toen er nog geen dijken waren en de Termunter wierde bescherming bood tegen het soms woeste water , voeren schepen over de AE . Waar nu het ol Daipke eindigt, vlak voor de huidige dijk zijn de tufstenen aangevoerd waar de eerste kerk van is opgetrokken, en waarvan je nu nog resten terugziet in de tegenwoordige kerk. Misschien hebben de Noormannen hier ook gevaren, dit om de toch wel rijke omgeving weer eens te plunderen, in de bagger van het zijldiep is naast veel Duitse munitie, een speld van een mantel van een Noorman gevonden. Vermoedelijk uit het deel van de AE dat is gekanaliseerd voor het Zijldiep.

Na een rondje rond de kerk, om dit gebouw uit de dertiende eeuw aan alle kanten te bewonderen, lopen we ook even het kerkpad op, en zien dat we de sleutel van de kerk kunnen krijgen bij de pastorie of bij Schouwstra joh. Herwagiusstraat 8 en anders moeten we een eindje verder lopen naar de koster mevr. Prins van de Bongiusweg no 7, schuin tegenover de verbouwde molen.

Omdat men in Termunten vond dat het toch wel jammer is dat een dergelijk monument slechts twee keer per maand een uur voor een kerkdienst wordt gebruikt, en dat de kerk eigenlijk weer het ( culturele ) middelpunt van het dorp zou kunnen zijn, is er een stichting opgericht die meer activiteit in en rondom de kerk gaat ontplooien. Landschapsbeheer helpt deze plannen te verwezenlijken met advies en financieel via het waddenfonds, zodoende is er onlangs een keuken en toilet gerealiseerd. Vanaf het voorjaar tot september is de kerk iedere zondagmiddag te bezichtigen, en is er iedere maand een koffieconcert, een tentoonstelling of ander evenement. ( zie www.kerktermunten.nl )

Met de bevrijding in 1945 is de kerk in brand geschoten en ernstig beschadigd, het orgel en het zestiende eeuws interieur zijn verbrand. In 1948 met het herstel van de kerk heeft prof. Van Giffen opgravingen verricht, en heeft de fundamenten van een grote kruiskerk gevonden. De kerk was in zijn bloeiperiode ongeveer 2,5 keer zo groot als nu. Je vraagt je af wat de mensen bezielde om een dergelijk groot stenen gebouw te bouwen, terwijl men zelf in plaggenhutten woonde.

Alleen de hoofdelingen de Houwerda’s zullen in een steenhuis hebben gewoond, en de monniken in het grote cisticiënzer klooster Menterna achter Baamsum. Van dit klooster zijn alleen sommige fundamenten over, nadat het door de geuzen in de 80 jarige oorlog in brand is gestoken.

Het vuur was zo hevig dat men het in Groningen kon zien. Deze monniken hebben veel voor de omgeving betekend, niet alleen in gebed maar ook in daad, op waterstaatkundig gebied en als grootgrondbezitter.

Vanaf de dijk hebben we een prachtig vergezicht over de Eems en van Duitsland met al zijn windmolens en in de verte Emden. We lopen over de dijk naar het nieuwe gemaal Fiemel, mooi weggewerkt in de omgeving.

Hier komen we weer bij een stukje historie, de bunkers van geschütsenstelle Fiemel, dit was een onderdeel van de Atlanticwall waarmee de Duitsers de geallieerden wilde tegenhouden. Vanaf Fiemel zijn de luchtvloten die de Duitse steden bombardeerden beschoten, en met de bevrijding werden ook de Canadese grondtroepen onder vuur genomen, Woldendorp is voor 80 % verwoest geweest.

Bij de Punt van Reide ligt ook een stukje 70‘er jaren geschiedenis, men was van plan een buitendijks afwateringskanaal van Nieuwstatenzijl naar de Punt van Reide te graven.

Men begon voorspoedig met de bouw van een brug en sluis voor 30 miljoen gulden, hiervoor groef men ook een paar honderd meter kanaal. De milieubeweging ging met succes tegen deze plannen in beroep, men besloot een binnendijkskanaal te graven, hiertegen bestond veel bezwaar van landbouwzijde, na een enige jaren van protest en discussie besloot men het sluizencomplex maar weer af te breken ( kosten 2 miljoen gulden ) .

In plaats van een kanaal werd een gemaal bij Nieuw statenzijl gebouwd, wat nu nog rest is een klein stukje kanaal, en de Breebaartpolder. Waar het Groninger Landschap nu de scepter zwaait, en waar men een gedempt getijde beweging door een duiker onder de dijk tot stand heeft gebracht. Aan het aantal, dat we op onze wandeling tegenkomen is te zien dat in dit geval de natuur heeft gewonnen.

Nader informatie over dit stukje natuur kan men krijgen in de Reidehoeve, het informatiecentrum van het Groninger Landschap.

In de uitkijktoren van de Reide hoeve heeft men een uniek overzicht over de Breebaart polder en over de Dollard. Langs de vispassage voor de driedoornige stekelbaars, paling en andere trekvissen lopen we over de Dallingeweersterweg, waar drie hoogtes in het landschap de plaats aangeeft waar vroeger een nonnenklooster Trimont heeft gestaan.

Het dorpsommetje voert ons langs de “Boog van Ziel “ waar we herinnerd worden aan het tot stand komen van het Zijldiep in 1601, waar Termunterzijl zijn ontstaan aan heeft te danken.

Op een mooie dag in het weekend is het gezellig druk, dagjesmensen, vistoeristen, slierten auto’s trekken ‘s zondags door het mooi Oldambt om er even uit te zijn, met als doel van het uitstapje een visje kopen in Termunten. En waarvoor heb je anders een auto dan er in te rijden. Wij houden toch meer van een actievere recreatie vorm “wandelen “ Wij gaan via het museumgemaal Cremer “Wat onze zijlen niet vermogen wordt door dit monster uitgespogen

Dies is de boezem steeds gepast te bergen polderen overlast 1930 -31 “ lezen we op de gevelsteen. Deze dieselmonsters van het gemaal Cremer zijn elke zondag draaiend te bewonderen van 14.00 – 14.30 en van 15.30 – 16.00 uur, dit alleen al is de moeite van een bezoekje waard. Naast Cremer staat het veel grotere monster het gemaal Rozema, deze is nodig om ook met de bodemdaling door de gaswinning het water de baas te blijven. Hier geen grommende diesels maar vrijwel onhoorbare gasmotoren.

Langs de loods van Machine fabriek Bosker, die vroeger zeven en andere benodigdheden voor de garnalen vissers maakte , maar nu hoofdzakelijk automatische kroosreinigers voor gemalen in binnen en buitenland , lopen we langs het ol daipke , via het kerkpad weer naar de kerk.

Tegenover de huidige begraafplaats heeft vroeger de kerk van Kleine Munte gestaan, deze is in de 19 e eeuw afgebroken .

Vroeger bestond Termunten uit Grote Munte, waar de huidige kerk staat , en uit Kleine Munte, Termunterzijl is van latere datum.

Wanneer we richting dorp lopen bedenken we dat de visserij uit Termunten mag zijn verdwenen, hiervoor in de plaats is een vispaleis ( Westerhuis ) , een visrestaurant

( Landman ) en een havenrestaurant gekomen en van de wandeling hebben we flinke trek gekregen en een visje zal best smaken, of een kop thee of koffie in de theeschenkerij.

Steyn Prins